De doelgroep

Beschermd wonen valt sinds 2015 onder de gemeentelijke Wmo-zorg en is bedoeld voor iedereen die als gevolg van psychische en psychosociale problemen niet meer zelfstandig kan wonen. Bij beschermd wonen wordt altijd geprobeerd uiteindelijk te werken naar zelfstandigheid, het liefst binnen drie jaar. Maar indien na drie jaar blijkt dat zelfstandig wonen (met of zonder begeleiding) niet haalbaar is, dan is verlenging mogelijk.

In dit artikel wordt de meest voorkomende problematiek beschreven die aanleiding kan zijn voor beschermd wonen. In veel gevallen is sprake van meervoudige problematiek; daar waar de individuele vormen van problematiek wellicht nog net te overkomen zouden zijn in een zelfstandige situatie, kan een combinatie van factoren ervoor zorgen dat beschermd wonen noodzakelijk wordt.

Angststoornissen

Wanneer je last hebt van angststoornissen kan beschermd wonen een oplossing zijn, omdat er 24 uur per dag begeleiding aanwezig of oproepbaar is. Er zijn verschillende varianten van angststoornissen, zoals een paniekstoornis met paniekaanvallen en hyperventilatie, Obsessieve Compulsieve Stoornis (OCD) en Post Traumatische Stress Stoornis (PTSS). De gedragstherapie of psychotherapie die kan helpen bij een dergelijke stoornis wordt meestal niet door je zorgaanbieder van beschermd wonen geleverd, maar door een hierin gespecialiseerde GGZ-instelling.

Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH)

Alle letsels aan de hersenen die na de geboorte ontstaan vallen onder Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH). Deze kunnen gevolg zijn van traumatische oorzaken zoals ongelukken, maar ook van niet-traumatische oorzaken, waaronder ziektes, stoornissen in de bloedtoevoer naar de hersenen en stofwisselingsstoornissen. Er zijn veel mogelijke gevolgen van NAH, waaronder problemen met het korte- en/of langetermijngeheugen, een verminderd denkvermogen en veranderingen in het karakter. De mate waarin deze optreden kan flink verschillen en kunnen in sommige gevallen aanleiding zijn voor beschermd wonen.

Persoonlijkheidsstoornissen, bijvoorbeeld Borderline

Mensen met een persoonlijkheidsstoornis kunnen zich minder goed aanpassen aan de omgeving en vertonen soms ander gedrag dan verwacht wordt door de omgeving. Er zijn veel verschillende varianten van persoonlijkheidsstoornissen (paranoïde, schitzoïde, schitzotypisch, antisociaal, borderline, theatraal, narcistisch, ontwijkend, afhankelijk, obsessief-compulsief en PDNOS / Niet Anders Omschreven). Ook voor deze groep mensen kan beschermd wonen een goede plek zijn om te werken aan de problematiek in een beschermde omgeving.

Autisme Spectrum (zoals, Asperger, Rett en PDD-NOS)

Autistische stoornissen en aanverwante aandoeningen zoals het syndroom van Asperger, Rett en PDD-NOS, vallen onder het Autisme Spectrum. Het is mogelijk drie symptoomgroepen te onderscheiden: sociale interactie, sociale communicatie en stereotiep gedrag. Per persoon kan de ernst van de symptomen sterk verschillen en in sommige gevallen is wonen in een beschermde omgeving een goede manier om stabiliteit te realiseren bij een Autisme Spectrum Stoornis.

Ex-verslavingsproblematiek

Beschermd wonen is geen verslavingszorg en biedt geen behandeling aan verslaafden, daar zijn andere (GGZ-)instellingen voor. Maar nadat een dergelijke behandeling is voltooid en er geen sprake meer is van een verslaving, kan beschermd wonen wel een mogelijkheid worden. Het is soms niet gewenst om na ontslag uit de verslavingszorg direct zelfstandig te gaan wonen, uit risico voor terugval, of vanwege het ontbreken van een dagstructuur. Wonen in een beschermde omgeving kan dan helpen bij de eerste stappen naar zelfstandigheid.

Schizofrenie

Schizofrenie is een psychische aandoening, binnen het schizoïde spectrum en kan resulteren in hallucinaties, paranoia, wanen en denkstoornissen. Ook sociaal en emotioneel kunnen problemen optreden bij Schizofrenie. Indien Schizofrenie in dergelijke mate optreed dat zelfstandig wonen, ook met begeleiding aan huis, niet mogelijk is, dan kan beschermd wonen een oplossing zijn.

ADHD

Bij ADHD kan impulsief gedrag optreden, samen met concentratieproblemen, rusteloosheid en problemen met leren. Meestal is ADHD geen reden op zich voor beschermd wonen, maar in combinatie met andere problematiek kan het wel de noodzaak versterken.

Stemmingsstoornis (depessie / bipolair)

Psychische aandoeningen waarbij de gemoedsstemming of emotie verstoord wordt vallen onder de term stemmingsstoornis. Wanneer de gemoedstoestand bedrukt is wordt gesproken van depressie en wanneer de stemming als pathologisch uitgelaten of ongeremd gezien kan worden wordt gesproken van manisch of hypomanisch. Bij een bipolaire stoornis wisselen deze twee zich af. Is vanwege een stemmingsstoornis zelfstandig wonen niet mogelijk? Ook dan kan beschermd wonen een oplossing bieden.

Geheugenproblematiek (Zoals Alzheimer / Korsakov)

Geheugenverlies kan vele oorzaken hebben, zoals de ziekte van Alzheimer of het syndroom van Korsakov. Wanneer het geheugen achteruit gaat kan het lastig zijn zelfstandig te wonen. Indien de geheugenstoornis dusdanig is dat zelfstandig wonen niet mogelijk is, kan ook geheugenproblematiek een reden zijn voor beschermd wonen.

Gedragsproblematiek met agressie

Gedragsproblematiek waarbij agressie een rol speelt kan voorkomen bij diverse van de hier genoemde stoornissen en probleemsituaties. Het is belangrijk rekening te houden met deze eigenschap wanneer een locatie voor beschermd wonen wordt gezocht, omdat niet alle wooninitiatieven plaats bieden aan mensen met agressieproblemen.

Licht verstandelijke beperking

Hoewel een verstandelijke beperking blijvend is en niet binnen de bij beschermd wonen gewenste termijn van drie jaar kan worden 'opgelost', kan het toch een factor zijn die beschermd wonen in beeld brengt. Dit is met name het geval wanneer de verstandelijke beperking dermate licht is dat normaal gesproken beschermd wonen niet noodzakelijk zou zijn. Bij tijdelijke bijkomstigheid van andere psychische of psychosociale problematiek kan beschermd wonen dan een oplossing zijn om de stabiliteit terug te laten keren die nodig is om weer terug te vallen in zelfstandigheid.

Overige psychische / psychosociale problematiek

Vaak is problematiek niet in een hokje te plaatsen. Beschermd wonen is niet alleen mogelijk wanneer een van hierboven genoemde problemen zich voordoet. Behalve psychische problemen die niet specifiek genoemd zijn op deze pagina zijn er ook sociale problemen mogelijk waarbij beschermd wonen een uitkomst kan bieden. Waar het bij psychische problematiek gaat om gevoelens en gedachten, gaat het bij sociale problemen over problemen met andere mensen en instanties. De combinatie hiervan wordt psychosociale problematiek genoemd en is een veel voorkomende reden voor beschermd wonen.